Basmacı Ayaklanması, (Rusça: Basmaçestvo), Sovyet yönetimine karşı Orta Asya’da 1917′de başlayan ve aralıklı olarak 1931′e değin süren ayaklanma hareketi. Ruslar Basmak’ ve Baskın kelimesinden yola çıkarak ayaklanmaları Basmacı Ayaklanması olarak nitelendirildi. Ancak, bu hareket Türkistan’ın genelinde Korbaşılar Hareketi olarak milli bir direniş hareketi olarak kabul edilir.

Çarlık döneminde Türkmenistan, Başkırdistan ve Kırım’da Rus kolonizatörlere karşı saldırılar, soygunlar düzenleyen çeteler yaygındı. Bu çetelere Başkırtlar Ayyar, Türkmenler Basmacı adını veriyordu. 1917 Sovyet Devrimi’nden sonra Türkmenistan’da, Fergana Vadisinde Ruslara başkaldıran siyasal amaçlı örgütlere de Basmacı adı yakıştırıldı. Özbek ve Kazak basınında bu anlamda, Cezayir Basmacıları, Hind Basmacıları gibi, sömürge yönetimine başkaldıran, özgürlük yanlısı direnişçiler içinde kullanıldı.

1917 Sovyet Devrimi sırasında Fergana’da Mehmet Emin Bey, Hokand’da Kiçkine Irgeş önderliğinde bağımsızlık yanlısı Basmacı çeteleri örgütlendi.Bolşevikler Şubat 1918′de Hokand’ı ele geçirip Hokand Milli Hükümeti’ne son verince Mehmet Emin Bey Margilan’a çekilip direnişini sürdürdü.

Basmacılar 1921′de Buhara’da da örgütlendiler. Lakay aşireti reislerinden İbrahim Bey gibi Buhara emirine bağlı tutucu Basmacılar yenilik yanlısı Cedidcileri de düşmanları sayıyorlardı. Enver Paşa, Hacı Sami ve arkadaşları Türkmenistan’ı Sovyetler’e karşı ayaklandırmak için Ekim1921′de Buhara’ya gittiklerinde İbrahim Bey, Jön Türk hareketinin önderi olarak OsmanlıII. Abdülhamid’in devrilmesini sağladığı gerekçesiyle Enver Paşa’yı tutsak etti. Basmacıları ikna etmeyi başaran Enver Paşa, aşiret reislerinden Devletmend’in desteğiyle örgütlediği Basmacılarla küçük başarılar kazandı; ama Ağustos1922′de Belcivan’a (bugün Tacikistan) çekilmek zorunda kaldı ve orada Kızılordu’yla girdiği çatışmada şehit düştü. Orta Asya Türklerini bir Turan bayrağı altında birleştirme ülküsünü gerçekleştiremedi.

Enver Paşa’nın ölümünden sonra arkadaşları Hacı Sami’nin önderliğinde Basmacıları yeniden örgütlediler. Lakay reisi İbrahim Bey’i de yardıma zorlayan Hacı Sami, sayı ve donanım bakımından üstün Kızılordu birliklerine karşı Haziran 1923′e kadar savaştıktan sonra Türkiye’den gelen arkadaşlarının tümünü yitirdi; Afganistan’a geçti. Kızılordu Türkmenistan’ı ele geçirince yakaladığı Basmacı önderlerini idam etti. Bu kez Hive Hanı Cüneyd Bey, yönetimindeki Basmacılarla 1924′te Hive’yi yeniden ele geçirdi, 1927′ye değin mücadeleyi sürdürdü.1873′ten beri Ruslara karşı direnen ve Rus uyrukluğuna geçmeyi kabul etmeyen Cüneyd Bey, 1927′de Ruslarla barış yaptı ama onların Basmacıları tutukladığını, kendisini de ele geçirmek istediklerini görünce çete savaşını 1929′a değin sürdürdü; bütün KarakumTürkmenleri ayaklandırdı. Sonra İran’a, oradan da Afganistan’a geçti. Ruslar Buhara’da Şerefeddinof adlı Kazanlı bir komünist yönetiminde özel yetkili bir mahkeme kurarak her Basmacı için bütün kabilesinin sorumlu tutulacağını bildirdiler ve bu kararlarını uygulamaya koydular. 1931′de Lakaylı Ali Bey’in yakalanmasıyla Basmacı direnişi sona erdi.

Basmacı Ayaklanması Türkistan ulusal dernekleri, partileri; Başkırdistan, Buhara ve HiveKırgız ve Kazak aydınları, Türkiye’den gelen subaylar, Afganlı ve Kaşgarlıların desteğiyle sürdürülmüştü. 16. yüzyıldan sonra Türkistan ve Orta Asya’da böylesine farklı grupları kapsayan ve bu denli uzun süren başka bir halk hareketi gerçekleşmemişti.

Popularity: unranked [?]

1450 yılında İngiltere’de Yüzyıl Savaşları’nın ardından çıkmış, ekonomik kökenli isyan.
Yüzyıl Savaşları’nın İngiltere üzerindeki yıkıcı etkisinin göstergesi olarak, John Mortimer adını alan ve kendisini York dükü Richard’ın yeğenlerinden biri ilan eden Jack Cade küçük mal sahiplerinin yer aldığı iyi planlanmış bir isyanı başlattı. Daha düşük vergi isteyen isyancılar kral VI. Henry’nin bazı bakanları görevden alması, sürgünde olan Richard’ın geri çağırılması gibi tavizler vermesine rağmen durmadılar.

Cade’nin askerleri, 18 Haziran 1450′de Sevenoaks’da İngiliz Kraliyet Ordusunu mağlup ettiler. Bu olaydan sonra isyancılar Londra’yı işgal ettiler. Kraliyet memurlarından bazıları idam edildi ve şehir yağmalandı. 6 Temmuz 1450′de Londra’lı yerel halk, isyancıları dışarı çıkmaya zorladı.

Kraliyet ordusu tekrar isyancılara saldırdı ve bu kez bazı başarılar ilan etti. Onların teslim olması için bir af ilan edildi. Fakat Cade savaşmaya devam etti. Bir müddet sonra savaşırken ölümcül bir şekilde yaralandı ve yakalandı. Bunun ardından isyancılar dağıtıldılar.

Bu isyan kraliyetin otoritesini sarstı ve İrlanda’da bulunan dük Richard’ın ülkesine rahatça dönmesini sağladı.

Popularity: unranked [?]

1411 yılında çıkmış siyasi isyan.
İskoç kralı I. James’in 1406 yılında yakalanması ve İngiltere’ye sürgüne gönderilmesi, İskoç baronlarının otorite boşluğundan yararlanarak güçlenmesine neden oldu. İskoçya’nın kuzeybatısındaki Macdonald Klanı, kendilerine Adaların Kralları adını verdikten sonra özerk monarşiler şeklinde hüküm sürmeye başladılar. Donald Macdonald komutasındaki isyanclar, Maclean’lardan aldıkları desteğe güvenerek, 1411 yılında Aberden’e doğru hucüma geçtiler. Bu ilerleyişin nedeni, James’in kral naibi ile Ross kontluğu arasında çıkan tartışmaydı.
Maclean önderliğindeki savaşçılar Kızıl Harlaw Savaşı’nda karşı tarafla (naiplerle) bir araya geldiler. Oldukça kanlı çatışmalardan sonra Donald Macdonald öldürüldü ve isyancılar geri çekildiler. Daha sonra yapılan barışlarla uzun süre istikrar sağlandı.

Popularity: unranked [?]